● نهضت حکومت داری خوب
ظهور مفاهیمی از جمله حکومت داری خوب ، بیانگر نقش در
حال تغییر حکومتها در اداره جوامع و تغییر نگرش نسبت به کارکرد حکومت در جهان امروز
است . در حال حاضر حتی در اقتصادهای مبتنی بر بازار نیز از حکومتها انتظار می رود
که چند وظیفه عمده را به خوبی انجام دهند ؛ حفظ ثبات اقتصاد کلان ، تأمین کالاها و
خدمات عمومی ، توسعه زیرساختهای اقتصادی و فنی ، جلوگیری از رکود بازار ، توسعه
برابری و عدالت اجتماعی و کنترل فساد اداری و اقتصادی . اگر به این فهرست صیانت از
حقوق بشر ، توسعه پایدار منابع انسانی و محیط زیست را اضافه کنیم ، یقیناً در
راستای موج جهانی غنی سازی وظایف دولت حرکت خواهیم کرد . با توجه به آنچه تحت عنوان
حکومت داری خوب عنوان شد می توان دشواری مدیریت توسعه مورد نیاز امروز را به خوبی
احساس کرد .
اگر در گذشته توسعه به معنای محدود بالا بودن نرخ رشد اقتصادی بود
، امروزه متغیرهای کیفی پیچیده ای در ارزیابی عملکرد دولتهای در مسیر توسعه ملاک
عمل قرار گرفتهاند. به عنوان مثال کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل، عواملی از جمله
دموکراسی ، مشارکت ، برابری ، مدیریت زیست محیطی و حفاظت از محیط زیست ، صیانت از
حقوق بشر ، قانون محوری ، ارائه خدمات مطلوب به مردم ، شفافیت و پاسخگویی ، امنیت ،
صلح ، مدیریت تعارض ، ارتقای سطح آگاهی شهروندان و دولت الکترونیک را معیارهای
ارزیابی حکومتها معرفی كرده است . از سویی به نظر می رسد که تحقق یک حکومتداری خوب
تا حدی به میزان تحقق این امر در سطوح بین المللی بستگی دارد.
اگر با دیدگاهی
نظام گرایانه به این مقوله بنگریم در خواهیم یافت که متغیرهای کلان محیط بین المللی
از جمله سلامت نظام تجارت بین الملل ، شفافیت فرایندهای مالی ، سلامت نظام پولی
جهان و درجه سلامت سازمانهای بین المللی در حوزه سیاسی و قضایی می تواند در روند
تحقق حکومت داری خوب در کشورهای جهان تأثیرات قابل ملاحظه ای داشته باشد . با این
ملاحظات برخی از اقداماتی که می تواند جوامع را در مسیر حکومت داری خوب قرار دهد ،
اشاره می شود ؛
▪ جایگزین کردن فرآیندهای اداری ساده ، شفاف و کارآمد با رویه
های کند و ناکارآمد فعلی؛
▪ تعریف روشن تر وظایف و مأموریتهای مؤسسات دولتی به
منظور پرهیز از انجام کارهای موازی وکاهش هزینه ها؛
▪ معقول تر ساختن ساختار
فعلی، سازمانهای دولتی؛
▪ اصلاح سازمانهای محلی و منطقه ای و تعریف مجدد روابط
آنها با سازمانهای مرکزی در راستای مرکز زدایی؛
▪ کاهش کاغذ بازی و مبارزه جدی
با فساد اداری؛
▪ اصلاح قوانین و مقررات و نظام حقوق و دستمزد در بخش خصوصی؛
▪ تحقق دولت الکترونیک از طریق به کارگیری فناوری اطلاعات در دستگاههای دولتی؛
▪ اصلاح نظامهای مدیریتی ، به ویژه توجه به شایستگی در انتخاب ، انتصاب و
ارتقای مأموران دولتی؛
▪ اصلاح نظام بودجه ریزی و نظام مالیاتی؛
▪ تمرکز بر
نتایج حاصل از خط مشی های توسعه اقتصادی در راستای توسعه پایدار منابع انسانی ،
گسترش عدالت اجتماعی و به فعلیت درآوردن ظرفیتهای اقتصادی و استفاده بهینه از منابع
موجود.
● دولت الکترونیک
با
نگاهی گذرا به تعاریف ، اهداف ، عناصر و ماهیت دولت الکترونیک و حکومت داری خوب ،
رابطه صریح میان این دو مفهوم به روشنی نمایان می شود . دولت الکترونیک ابزاری است
که سعی دارد با به کارگیری دانشها و فنون جدید اطلاعات و ارتباطات فاصله میان دولت
و مردم را کاهش داده و به شهروندان کمک كند تا خدمات مورد نیاز خود را با هزینه
کمتر ، با سرعت بیشتر و با کیفیت مطلوبتر از سازمانهای دولتی دریافت كنند . تعقیب
چنین اهدافی دقیقاً در راستای آرمانهایی قرار دارد که طرفدارن حکومت داری خوب به
دنبال تحقق آن هستند .
توسعه مشارکت شهروندان و سایر اجزای جامعه مدنی ، ارتقای
سطح پاسخگویی دستگاههای اجرایی دولت و کارکنان آنها ، شفافیت فرآیندهای کاری ،
افزایش سطح آگاهیهای عمومی ، ارتقای میزان کارایی و اثربخشی فعالیتهای سازمانهای
دولتی ، کاهش هزینه ها و اندازه دولت ، گسترش عدالت اجتماعی از طریق دسترسی برابر
شهروندان به اطلاعات و منابع عمومی ، نظارت مستقیم مردم و باز بودن باب انتقاد و
پیشنهاد برای بخش غیر دولتی و شهروندان از جمله آرمانهای مستتر در ایده حکومت داری
خوب است و جالب است که دولت الکترونیک با توجه به ظرفیت بالایی که در درون آن نهفته
است بخش قابل ملاحظه ای از آنچه برای رسیدن به اهداف حکومت داری خوب ضروری است را
داراست . دولت الکترونیک در جست جوی فراهم ساختن فرایندها و ساختارهایی است که
بتواند از طریق به کارگیری نیروهای بالقوه فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطوح مختلف
حکومت و به طور کلی در بخش عمومی ، حکومت داری خوب را توسعه و بهبود بخشد ( فینگر و
پیکاد :۲۰۰۳ ).
دولت الکترونیک با دگرگون ساختن رابطه میان دولت و شهروندان از
دولت دیوان – محور به دولت شهروند – محور ، نوسازی دولت از طریق فرآیندهای مبتنی بر
فناوریهای جدید ، بالا بردن سرعت و کیفیت ارائه خدمات ، کاهش کارهای موازی و
غیرضروری ، تغییر ساختار های بلند سازمانهای دولتی به ساختارهای تخت تر با لایه های
کمتر و تغییر تدریجی فرهنگ حاکم بر سازمانهای دولتی به سوی توجه و تمرکز بر مشتری و
نیازهای او فرصتهای بی شماری را به منظور تحقق عینی حکومت داری خوب فراروی
دولتمردان و جامعه قرار می دهد . امروزه حکومت داری خوب ، حکومت در دسترس است و
برای حصول به چنین شرایطی دولت الکترونیک با امکانات گسترده ای که در اختیار ما
قرار می دهد ، دولت را به درون منازل و محیطهای کار می برد و از این پس خدمات در
جایی ارائه می شود که مردم در آن قرار دارند . در واقع دولت الکترونیک از فناوری
اطلاعات برای انجام اصلاحات از طریق تقویت شفافیت ، حذف فاصله و شکاف میان دولت و
شهروندان و توانمند سازی افراد برای مشارکت در فرآِیندهای سیاسی استفاده می كند که
بر زندگی آنها تأثیر می گذارد.
ظهور فناوریهای جدید در عرصه اطلاعات و ارتباطات
به بهبود سطح رفاه جوامع ، دسترسی راحت تر به خدمات دولتی ، دسترسی به فرصتهای
آموزشی و شغلی ، فرصتهای تفریحی و بهره گیری بهتر از اوقات فراغت و از همه مهمتر
فراهم شدن زمینه حکومت داری خوب منجر شده است . دولت الکترونیک فرصتی برای احیای
حکومتها فراهم کرده است . این پدیده از طریق بهره گیری از دستاوردهای جدید علمی در
پی تحقق بخشیدن به ساختارها و فرآیندهایی است که حکومت داری خوب را در تمامی سطوح
گسترش دهد. ( اوکوت یوما :۲۰۰۳ )
دولت الکترونیک می تواند تحولی عظیم در اشکال
سنتی اداره امور جامعه به وجود آورده و نحوه ارتباط میان دولت و شهروندان را دگرگون
سازد. این پدیده با فراهم ساختن امكاناتی كه شهروندان و سازمانهای جامعه مدنی
بتوانند نظارت مردم سالارانه خود را برفرآیندهای مختلف بخش عمومی اعمال كنند ، در
حقیقت یکی از ابزارهای کلیدی برای رسیدن به آرمانهای حکومت داری خوب را به جوامع
ارزانی داشته است . دولت الکترونیک شرایطی را فراهم می سازد که صدای همه شهروندان
به گونه ای برابر به گوش دولتمردان برسد و این به معنای تحقق نمونه ای بلوغ یافته
از مردم سالاری است که به لطف فناوری اطلاعات حاصل شده است . نوعی از مردم سالاری
که طرفداران حکومت داری خوب به دنبال برپایی آن هستند . استقرار دولت الکترونیک به
گسترش راههایی منجر میشود که از طریق آن اطلاعات به طور عمودی و مورب جریان می
یابد و بنابراین، بخش گسترده ای از جامعه را در برمی گیرد و حجم بیشتری از اطلاعات
میان دولت و اجزای جامعه مدنی و همچنین بین سازمانهای دولتی جریان خواهد یافت .
دولت الکترونیک معادلات قدرت را از تمرکز دولت بر حوزه های خاص به توزیع آن در
میان اجزای مختلف جامعه و شهروندان تغییر می دهد و حتی آن را به میان گروهها و
احزاب مخالف تسری می دهد . سیاستگذاران از وجود نقطه نظرات شهروندان بیشتر آگاه شده
و می توانند دیدگاههای آنان را در فرآیند خط مشی گذاری دخیل سازند . آنها در می
یابند که چشمان بی شماری نظاره گر عملکرد آنها هستند و از سویی مخفی کردن مسائل از
انظار عمومی کار دشواری خواهد شد . دولت الکترونیک زمینه گفتمان مستقیم میان
شهروندان و مقامات دولتی را فراهم می کند و بدین ترتیب اثر این نوع ارتباطات به
مراتب بیشتر از شیوه های سنتی رابطه میان دولت و شهروندان خواهد بود و این امر به
تحقق پاسخگویی و مسئولیت پذیری بیشتر در سازمانهای بخش عمومی کمک قابل ملاحظه ای
خواهد كرد . جدول شماره یك الگوی مشارکت شهروندان در دولت الکترونیک و حکومتهای
سنتی را مقایسه می کند (نث : ۲۰۰۲ )
●● نتیجه گیری
ارتباط
میان دولت الکترونیک و حکومت داری خوب به قدری نزدیک است که برخی صاحبنظران معتقدند
که دولت الکترونیک اگر نهایتاً به حکومت داری بهتر منجر نشود هرگز رسالت خود را به
انجام نرسانیده است . دولت الکترونیک شیوه ای است برای حصول اطمینان از اینکه همه
شهروندان به گونه ای یکسان از فرصت مشارکت در تصمیماتی برخوردارند که به نوعی بر
وضعیت و کیفیت زندگی آنها تأثیر می گذارد. این شکل جدید ازحکومت داری ، شهروندان را
از مصرف کنندگان منفعل خدمات دولتی به بازیگران فعال تبدیل میکند که میتوانند
درباره نوع خدماتی كه به آن نیاز دارند اظهار نظر كنند .
دولت الکترونیک
امکانات گسترده ای را برای عینیت یافتن آرمانهای حکومت داری خوب فراهم می کند و با
به کارگیری فناوریهای جدید ارتباطی و اطلاعاتی به بهبود فرایندهای ارائه خدمات در
بخش عمومی ، تسریع ارائه خدمات به شهروندان ، پاسخگوتر شدن مأموران دولتی ، شفاف
شدن اطلاعات ، کاهش فاصله میان مردم و دولتمردان ، مشارکت اثربخش تر شهروندان و
اعضای جامعه مدنی در فرایند تصمیمگیری عمومی ، گسترش عدالت اجتماعی از طریق
فرصتهای برابر افراد برای دسترسی به اطلاعات و .... کمک شایانی می كند و حکومتها
چنانچه بخواهند در مسیر تحقق حکومت داری خوب حرکت کنند باید به ابزار نیرومندی
همچون دولت الکترونیک مسلح باشند.
نویسنده ی مقاله : محسن فرهادی نژاد - كارشناس ارشد مدیریت
دولتی
منبع و ماخذ:
۱-
رضایی ، حمیدرضا و علی داوری ،«دولت الكترونیك» ماهنامه تدبیر ، شماره ۱۴۶ ،
تیر۱۳۸۳ .
۲- صدوقی مرادعلی «فناوری در خدمت خوب حكومت
كردن» نشریه دنیای اقتصاد ۹/۲/۸۲ .
۳- صفری حسین و همكاران
«مدل بلوغ دولت الكترونیك وزارت بازرگانی ایران» فصلنامه دانش مدیریت شماره ۶۳
زمستان ۱۳۸۲ .
۴ - «چشم انداز دولت الكترونیك مالزی» مدیریت توسعه فناوری
اطلاعات ،مركز توسعه فن آوری و نوسازی اداری
(http://www.modiriat.ir/)
۵-
Backus, Michiel , “E-governance in Developing countries” , IICD research,
brief-NO۱, March ۲۰۰۱.
۲- Lowery ,Liza ,”Developing a successful E-
government strategy “,http://unpan۱.un.org/
۳-Nath, Vikas ,”Digital Govrnment
Models : moving towards good governance in developing countries”,
http://www.innovation.cc/
۴- “what is Good Governance?” , (۲۰۰۳)
“http://www.unhchr.ch/
۵- “the Elements of Good Governance” , Asian
Development Bank, (۲۰۰۵) , http://www.ADB.org /topics/
۶- “what is Good
Governance? , “http://www.unescap.org/
۷-Johnson ,Isable ,“Redefining the
concept of Governance” , http://www.acdi-cida.gc.ca/
۸- Okot-uma, Rogers ,
“Electronic Governance :Re-Inventing Goood Governance”,(۲۰۰۱)
http://www.worldbank.org/
9- Finger, Matthias, “from
E-government to E-governance?toward a Model of E-governance
“http://www.ejeg.com/
برگرفته از پایگاه مقالات علمی ایران
فن آوری اطلاعات 
